Antik adı Carusa olan Gerze, eskiçağ tarhinde paflagonya sınırları içinde yer alan bir kıyı kenti idi. Arkeolojik anlamda kazıların yapılmaması Gerze' nin tarih öncesi ve tarih devirlerinin bir bölümünün aydınlatılmasını engellemektedir.
     Gerze' nin bilinen tarihi şu anda üzerinde kurulu bulunan 8 km karelik yerleşik alan göz önünde tutulduğunda M.Ö. 1800 tarihinde başlar. Köşk Höyük' te arkeolojik yüzey araştırmaları sırasında çıkarılan bir takım buluntular ve buluntuların Hititlere ait olduğunun saptanması Gerze' nin Hititlerden beri yerleşime konu olduğunu kanıtlar niteliktedir.
     Hitit belgelerinde Gerze ve Sinop' un içinde yer aldığı yöre "Arauanna" olarak adlandırılmaktadır. Gerze ve Sinop' un içinde yer aldığı yörede daha sonraki süreçte Gasga'lılar (KASKA), kabileler biçimde örgütlenerek, yarı göçebe yaşam tarzını benimseyen nitelikte bir devlet kurmuşlar, Sinop ve Ordu arasındaki alanı kontrolleri altında tutarak sürekli Hititlerle mücadele içinde olmuşlardır. Hitit ve Gasga dönemlerinde (M.Ö. 1800-1200) Gerze' nin konumunu ve bir yerleşme alanı olarak işlevini belirlemek hayli zordur. M.Ö. VIII. yüzyılda İyonlar, Dor istilası sonucunda Yunanistan' dan Batı Anadolu kıyılarına göç eden Aka'larla birleşerek, Karadeniz'de kolonizasyon hareketlerini başlattılar. Karadeniz'de 80 dolayında sömürge sitesi kurdular. Bu sitelerin en ünlüleri Heraklia (Karadeniz Ereğlisi), Sesamus (Amasra) ve Sinope' dir. (Sinop'tur.) M.Ö. VIII. yüzyılın ortalarına doğru ilk önce Yunanistan'da başlayan kolonizasyon hareketinin özelliği gerek Akdeniz gerek Karadeniz' in bazen en ücra  köşelerine kadar sokularak, tarihleri olmayan ilkel kavimler arasında yerleşerek Helen (Yunan) kültürünü geniş bir alana yaymışlardır. Sinope kadar olmasa da sandalların yanaşmalarına uygun konumu dolayısıyla Gerze' nin büyük bir olasılıkla Carusa adıyla kurulması elde yeterli belge olmamasına karşın bu dönemdeki faaliyetlerin sonucu olması gerekir. Gerçekten California State Üniversitesinden Prof. Owen Donan başkanlığında, "Sinop Bölgesi Arkeolojisi" çalışmaları kapsamında yürütülen arkeoloji araştırmalar çerçevesinde heyet, Gerze' nin 1 km. kuzey batısında (Uçuk diye anılan mevki) Yunan ve Roma döneminden kalma büyük bir yerleşme bölgesini ortaya çıkartmış bulunmaktadır. Prof. Donan, bu yerleşim alanına büyük bir olasılıkla Karausa (Carusa) demektedir. Ancak antik Carusa' nın ortaya çıkarılması hususunda herhengi bir arkeolojik kazının şimdiye değin yapılmamış olması Gerze ve Gerzelilerin talihsizliği olarak kabul edilmelidir. Antik Carusa'nın nerede olduğuna dair ikinci görüş ise büyük olasılık bu kentin batık bir kent olduğu yolundadır. Bu konuda günümüz Gerze denizcilerinin Köşk Burnu açıklarında denizden çıkarttıkları çok miktardaki kurşun ve kurşun atıklarının ortaya atılan bu düşünceyi kanıtlıyor olması gerekir. Kurşun maddesi antik çağda sütunları birbirine bağlamakta kullanılmakta idi. Önemli bir yapı malzemesi isi. Bu yapı malzemesinin Köşk Burnu doğrultusunda deniz içinden çıkartılmış olması batık kentin bu doğrultuda deniz içinde olabilirliği düşüncesini desteklemektedir.